Obowiązek zgłoszeń i rekordowe spadki
Przepisy tarczy antykryzysowej wprowadziły 1 stycznia 2021 r. obowiązek informowania ZUS o umowach o dzieło. Podmioty przekazują te dane na formularzu ZUS RUD, gdzie wskazują dane swoje oraz wykonawcy, przedmiot umowy, a także datę jej rozpoczęcia i zakończenia.
Od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r. do ZUS trafiło ponad 1,1 mln formularzy RUD dotyczących prawie 1,3 mln umów o dzieło. Informacje o nich dostarczyło 69,6 tys. podmiotów. W porównaniu z 2024 r. liczba zgłoszeń zmniejszyła się o 2,49 proc., a liczba samych umów o 6,5 proc. To najniższe wartości od momentu uruchomienia rejestru w 2021 r. Jednocześnie liczba osób, które wykonywały dzieła, niemal się nie zmienia – w 2025 r. było ich ok. 318 tys.
Cyfryzacja kontaktów z ZUS
Coraz wyraźniej widać postępującą cyfryzację kontaktów przedsiębiorców z Zakładem. W 2025 r. aż 92,46 proc. formularzy RUD przekazano przez portal eZUS. To najwyższy udział tej formy wysyłki dokumentów od początku funkcjonowania rejestru.
Jednodniowe projekty to norma
Z rejestru wynika, że przedsiębiorcy wykorzystują umowy o dzieło przede wszystkim do realizacji krótkich projektów. Najczęściej, bo w aż 29 proc. przypadków, zawierano je na jeden dzień. Kolejne 7 proc. trwało dwa dni. Połowa wszystkich umów kończy się przed upływem tygodnia (mediana wynosi 5 dni). Średni czas trwania umowy jest jednak znacznie dłuższy i wynosi 34 dni, co pokazuje, że obok krótkich zleceń pojawiają się także bardziej rozbudowane projekty.
Branże, w których króluje „dzieło”
Ponad połowa wykonawców pracowała w trzech sektorach gospodarki:
- informacja i komunikacja – 20,5 proc.,
- działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 17,5 proc.,
- działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją – 14,6 proc.
Na Pomorzu pierwsza trójka dominujących branż prezentowała się nieco inaczej:
- działalność profesjonalna, naukowa i techniczna – 22,83 proc.,
- przetwórstwo przemysłowe – 9,8 proc.,
- działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją – 8,4 proc.
Profil wykonawcy: młodzi dorośli i cudzoziemcy
Mężczyźni stanowią 51,3 proc. wszystkich zgłoszonych osób. Najliczniejszą grupą – stanowiącą prawie jedną czwartą wykonawców – są osoby w wieku 30–39 lat. Osoby między 20. a 59. rokiem życia to łącznie ponad 80 proc. wszystkich twórców.
W 2025 r. około 6 proc. wykonawców umów o dzieło stanowili cudzoziemcy. Najliczniejszą grupą byli obywatele Ukrainy (43,6 proc. wszystkich obcokrajowców), a następnie Białorusi (30,5 proc.). W dalszej kolejności znaleźli się m.in. obywatele Rosji, Wielkiej Brytanii, Niemiec i Indii.
Małe firmy głównymi zamawiającymi
Największą grupę podmiotów, które zgłaszały umowy o dzieło, stanowiły małe firmy. Prawie 60 proc. z nich zgłaszało do ubezpieczeń nie więcej niż dziewięciu ubezpieczonych. Z kolei duże podmioty, zatrudniające ponad 250 osób, stanowiły tylko 3,3 proc. wszystkich płatników przekazujących formularze RUD.
Po pięciu latach funkcjonowania rejestru można zauważyć stabilność głównych trendów. Umowy o dzieło są najczęściej wykorzystywane przez niewielkie firmy, szczególnie w branżach kreatywnych i technologicznych, i zazwyczaj mają charakter krótkoterminowy.
Raport „Rejestr umów o dzieło. Analiza danych z formularzy RUD przekazanych od 1 stycznia do 31 grudnia 2025 r.” jest dostępny na stronie zus.pl w sekcji „Statystyka i raporty”.